کیفیت سلام گفتن در اقوام مختلف

از جمله ی آداب اجتماعی در دین مقدس اسلام ، موضوع (( سلام )) است ؛ یعنی وقتی دو نفر مسلمان با هم ملاقات میکنند ، پیش از هر رفتار و گفتاری به یکدیگر سلام میکنند ، یکی سلام میکند و دیگری جواب سلام میدهد.البته ، هر قومی ادب خاصی به هنگام ملاقات با یکدیگر دارند . بعضی به عنوان تعظیم خم می شوند ، بعضی کلاه از سر خود برمیدارند ، بعضی دست بلند میکنند و بعضی دستِ یکدیگر را می فشارند.تحیت { درود گفتن ، سلام گفتن } قوم عرب پیش از ظهور اسلام ، گفتن      (( حیاک الله )) بوده است ؛ یعنی : خدا زنده ات بدارد.

تاکید دین اسلام بر سلام گفتن

دین مقدس اسلام در این خصوص دستور سلام داده و هیچ گفته و کاری را جایگزین آن نداسته و فرموده است :

هرکه پیش از سلام ، شروع به سخن کند ، جوابش را ندهید.  اصول کافی جلد 2 صفحه 644

معنا و مفهوم سلام

سلام در لغت عرب، معانی متعدد دارد كه اصل در آنها معنای سلامتی است؛ یعنی، سالم بودن آن هم به طور مطلق و از تمام جهات و جوانب. سلامت جسمانی و مصونیت از بیماریها، سلامت معنوی و محفوظ بودن از گمراهی و ضلالت در دین و امور دینی، سالم ماندن از گزند حوادث و پیش آمدهای ناگوار، سالم ماندن از شر وسوسه های شیطانی و رذایل اخلاقی،مصونیت از ناامنی های اجتماعی و ... كه تمام اینها در یك جمله ی كوتاه « سلامٌ علیكم » جمع است.

 

ویژگیهای سلامِ اسلامی

سلامِ اسلامی، در عین اینكه رسم درود و تحیت و اظهارادب به هنگام ملاقات است، مشتمل بر دعا و نُصح  { نیک خواستن ، محبت خالص } وخیرخواهی برای طرف مقابل نیز هست، چنانكه گفتیم : طلبِ سلامت مطلقه است و همچنین اعلام صلح و سازش است. هر مسلمان كه در اوّلین لحظه ی ملاقات با مسلمان دیگر میگوید: « سلامٌ علیكم » یعنی برادرم، از طرف من مطمئن باش، من ،خیرخواه و سلامت خواه تو هستم؛ من با تو در حال صُلح و صفایم؛ هیچ گزند و آسیبی از من به تو نخواهد رسید؛ كلاه سرت نخواهم گذاشت؛ خیانت به تو نخواهم كرد؛ جنس مغشوش { ناخالص ، آمیخته شده }  به تو نخواهم داد؛ دروغ به تو نخواهم گفت؛ مال و جان و ناموس وآبروی تو از قِبَل من در امان است و هرگز بر خلاف سلامت و مصلحت تو اقدامی نخواهم كرد. این، معنای سلام و سلامٌ علیكم است؛ كه مسلمانها موظّفند در اوّلین لحظه ی ملاقات، این جمله را به هم بگویند و به یكدیگر امنیت همه جانبه بدهند و با همین جمله ی كوتاه كه ردّ و بدل میكنند، با هم پیمان صلح و صفا ببندند و در حفظ سلامت و مصلحت یكدیگر بكوشند.

آیا این سلام ما، سلام اسلامی است؟!

سلام را مستحب قرار داده اند و جوابش را واجب! آیا اكنون، واقعاً مسلمانها با یكدیگر چنینند؟! سلامشان، سلام واقعی و صمیمی است؟! همه خیرخواه و سلامت خواه یكدیگرند؟ همه در حال صلح و صفا و سازش با همدیگرند؟ یا مثل گرگ و پلنگ به هم می غرند و مانند دو شعله ی آتش به هم می پرند؟

در زبان، سلامٌ علیكم میگویند و در دل نقشه ی نیرنگ و خیانت درباره ی هم می كشند!! اگر این بازار، بازار سلام بود، این همه رباخواری ها و كلاهبرداری ها و ورشكستگی ها و خون یكدیگر مكیدن ها كجا بود؟! اگر این ملّت، ملّت سلام بود، این همه درد و مرضها و ناسلامتی ها در بین ما چه میكرد؟ این همه ناله و افغان از دست همدیگر، این همه پرونده های جنایی و غوغای دادگستری و شهربانی در بین ملّت سلام كه به قول خود سلامت خواه و خیرخواه یكدیگرند، چه میكند ؟

اگر به این دستور ساده ی اسلام عمل میشد...!

اگر دنیای بشر به همین یك دستور ساده ی اسلام عمل می كرد؛ یعنی، تمام دولت های روی زمین به هم سلام میكردند، تمام ملّتها به هم سلام میكردند، اعلام سلامت خواهی و امنیت خواهی به هم می دادند، پیمان صلح و صفا و سازش با هم می بستند، كی این همه درّنده خویی ها و برادر كُشی ها به میان می آمد و آسایش جسم و جان بشر را به خطر می انداخت؟! دنیا اگر دنیای سلام بود، این همه كارخانه های اسلحه سازی در آن چه میكرد؟ این همه توپ و تانك و تفنگ و بمب های آتشزا و اتمی در آن چه جایی داشت؟

فلسفه ی وجوب جواب سلام

ای مسلمان! دین و پیغمبرت فرموده اند : بر تو واجب است جواب سلام بدهی ؛ یعنی ، بر تو همچون نماز واجب است به برادر مسلمانت اطمینان قلبی و آرامش فكری بدهی، نه اینكه یك سلام گرم و نَرم به او بدهی و چند جمله ی فریبنده به عنوان تعارف به رُخش بكشی و آنگاه از طریق ربا آن بینوا را تا گلو در لجنزار بدبختی فرو ببری و دار و ندارش را از دستش بگیری. آن وقت توقّع آن داری كه خدا هم هشت درِ بهشت را به رویت بگشاید و در غرفه های اعلایت بنشاند!! زهی تصورباطل، زهی خیال محال.

 

راستی چرا دعاهای ما مستجاب نمیشود؟

ما در شبانه روز، چندین بار به هم سلام میكنیم و سلامت یكدیگر را از خدا میخواهیم و در نماز های پنجگانه ی خود (اَلسَلامُ عَلََینا وَ عَلََی عِبادِ اللهِ الصالِحینَ)؛ می گوییم؛ یعنی، سلامتی خود و بندگان صالح را از خدا میخواهیم و هرگز این دعاهای خود را در حق یكدیگر مستجاب نمی بینیم!! بلكه همیشه خود را غرق در ناسلامتی، گرفتاری و بی سر و سامانی مییابیم.

با اینكه دستگاه خلقت، دستگاه مجیب الدعوات است و خداوند متعال، وعده ی اجابت دعا را داده است، پس چرا دعاها و سلام های ما در این دستگاه به اجابت نمیرسد؟! معلوم میشود دروغ میگوییم و خیر و سلامت یكدیگر را از خدا نمی خواهیم! هم سلام های روزانه ی ما دروغ است و هم سلام های نماز ما در شبانه روز صرف نظر از سلام های خودمان، امام زمان (عج) در شبانه روز گذشته از نوافل ، پنج مرتبه  نماز واجب میخواند و در هر نماز(اَلسَلامُ عَلََینا وَ عَلََی عِبادِ اللهِ الصالِحین)؛ می گوید و از خدا خیر و سلامت برای بندگان صالح میخواهد و دعایی كه از درِ خانه ی خدا هرگز رد نمیشود، دعای امام زمان (عج) است، پس چرا دعای آن حضرت درباره ی ما اجابت نمی شود و زندگی ما را غرق در خیر و صلاح و سلامت نمی كند ، معلوم میشود ما نتوانسته ایم خود را در زمره ی { عِبادِِالله ِالصاِلحینَ } در آوریم تا دعای سلامت خواهی امام، شامل حال ما گردد!!

سلام، از اسمای حسنای الهی

بد نیست این نكته را هم بدانیم، از جمله ی [ اَسماء حُسنی }؛ و نام های نیكوی خداوند ، اسم « سلام » است كه در سوره ی حشر آیه 23 آمده ، است :

[هُوَ اللَّهُ الَّذِى لَا إِلَاهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبرُِّ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِكُون‏]

{ اوست خدایی كه جز او معبودی نیست؛ همان فرمانروای پاك سلامت [بخش، و] مؤمن [به حقیقت حقّه ی خود كه] نگهبان، عزیز، جبار [و] متكبر [است] پاك است خدا از آنچه[با او] شریك میگردانند }

در حدیث نیز آمده است:

(فَهُوَ السَلامُ وَ ِمنهُ السَلامُ وَ ِالَیهِ السَلام) { شفاء الصدور صفحه 56 }

او سلام است؛ یعنی سالم مطلق و منزّه و مبری از هر عیب و نقصان. از اوسلام است ؛ احتمالاً، یعنی تأمین كننده ی سلامت هر موجودی، ذات اقدس اوست. و به سوی او سلام است؛ این نیز احتمالاً، یعنی هر موجودی كه از تقیدات مادّی رهایی یافت، سالم گشته و به ساحت قرب حضرت او می پیوندد.

سلام به اهلبیت (ع) با چه نیت و معرفتی !  

نكته ی دیگری كه در خصوص سلام به اهل بیت باید به آن توجه داشت، این است كه چون دانستیم معنای سلام، اعلام تأمین سلامت همه جانبه برای طرف مقابل است و این كه هیچ گونه ضرر و زیانی از جانب من به تو نخواهد رسید و تو ازناحیه ی من در كمال امن و امان خواهی بود، بنابراین وقتی شخص زائر در حضور امام ایستاده و یا از دور آن حضرت را در خاطر خود تمثّل { به صورت شخصی درآمدن } داده و او را مخاطب به سلام كرده است، باید در حالی باشد كه هیچ صدمه و اذیت و آزاری از جانب او به آن حضرت، نه در آن لحظه و نه بعد از آن نرسد و از طرفی هم میدانیم تنها چیزی كه موجب خشنودی و رضایت خاطر اهل بیت رسالت (ع)میشود ، دینداری مردم و اطاعت آنان از اوامر و ترك نواهی خداوند است و تنها چیزی هم كه موجب تنفّر و انزجار آن انوار الهی میگردد و از آن آزرده خاطر می شوند، تخلّف مردم از اوامر و ارتكاب نواهی { آنچه شرع ممنوع کرده } خدا و آلوده گشتنشان به رذایل اخلاقی از حرص و بخل و كبر و ریا و حسد و حب مال و جاه و نظایر این هاست.

چنانكه همگی خوب میدانیم آن احباء { دوستان ، حبیبان }  و اصفیاء { پاکان ، گزیدگان ، ویژگان } خدا در راه حفظ احكام خدا و جلوگیری از ارتكاب محرمات، تن به هر گونه مصیبت دادند و راضی شدند كه عزیزانشان قطعه قطعه شوند و پردگیان { هرچیزه پوشیده ، مستور } حرمشان به اسارت بیفتند و سرهای خودشان بالای نیزه ها رفته و استخوانهای سینه شان زیر سم اسبها لگدكوب گردد، ولی به حلال و حرام خدا لطمه ای نرسد و دین خدا سبك نگردد و پرده ی حرمت قرآن هتك نشود، بنابراین انسان زائر، باید در حین گفتن « السلام علیك »  از حیث فكر و اخلاق و عمل طوری باشد كه مایه ی اذیت و آزار امام نباشد. دل را با آب توبه شست و شو داده و اشك ندامت از دیده فرو ریزد تا در سلامش راستگو باشد و به زبان حالش بگوید :

غوطه در اشك زدم كاهل { که اهل } طریقت گویند

      پاك شو اوّل و پس دیده بر آن پاك انداز

وگرنه در همان ابتدای سخن، با امام خود دروغ گفته و العیاذبالله او را به بازی گرفته است و روشن است كه به دست آوردن این حال صدق و صفا، جز به توفیق خدا و خلوص درنیت،تحقق نخواهد یافت.

{ حبل متین ( شرح زیارت جامعه کبیره ) جلد 1 صفحه 1 الی 7 از تالیفات حضرت آیت الله سید محمد ضیاء آبادی }

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه بیست و چهارم فروردین 1390    | توسط: محب اهل بیت (ع)    |    | نظرات()