برای مشاهده احکام شکیات نماز به ادامه مطلب بروید

شكیات نماز ٢٣ قسم است: هشت قسم آن شكهایى است كه نماز را باطل مى‏كند، و به شش قسم آن نباید اعتنا كرد، و نه قسم دیگر آن صحیح است.
شكهاى باطل

١١٦٥ شكهایى كه نماز را باطل مى‏كند از این قرار است: اول: شك در شماره ركعتهاى نماز دو ركعتى مثل نماز صبح و نماز مسافر، ولى شك در شماره ركعتهاى نماز مستحب دو ركعتى و بعضى از نمازهاى احتیاط نماز را باطل نمى‏كند. دوم: شك در شماره ركعتهاى نماز سه ركعتى. سوم: آنكه در نماز چهار ركعتى شك كند كه یك ركعت‏خوانده یا بیشتر. چهارم: آنكه در نماز چهار ركعتى پیش از تمام شدن سجده دوم شك كند كه دو كعت‏خوانده یا بیشتر . (تفصیل این مساله در صورت چهارم مساله ١١٩٩ بیان شده است، مراجعه شود. پنجم: شك بین دو و پنج‏یا دو و بیشتر از پنج. ششم: شك بین سه و شش یا سه و بیشتر از شش. هفتم: شك در ركعتهاى نماز كه نداند چند ركعت‏خوانده است. هشتم: شك بین چهار و شش یا چهار و بیشتر از شش چه پیش از تمام شدن سجده دوم باشد یا بعد از آن. ولى اگر بعد از سجده دوم شك بین چهار و شش یا چهار و بیشتر از شش براى او پیش آید احتیاط مستحب آن است كه بنابر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد و نماز را هم دوباره بخواند.

١١٦٦ اگر یكى از شكهاى باطل كننده براى انسان پیش آید نمى‏تواند نماز را به هم بزند، ولى اگر به قدرى فكر كند كه شك پا برجا شود، به هم زدن نماز مانعى ندارد.
شكهایى كه نباید به آنها اعتنا كرد

١١٦٧ شكهایى كه نباید به آنها اعتنا كرد از این قرار است: اول: شك در چیزى كه محل بجا آوردن آن گذشته است، مثل آنكه در ركوع شك كند كه حمد را خوانده یا نه. دوم: شك بعد از سلام نماز. سوم: شك بعد از گذشتن وقت نماز. چهارم: شك كثیرالشك، یعنى كسى كه زیاد شك مى كند. پنجم: شك امام در شماره ركعتهاى نماز در صورتى كه ماموم شماره آنها را بداند و همچنین شك ماموم در صورتى كه امام شماره ركعتهاى نماز را بداند. ششم: شك در نماز مستحبى.
١- شك در چیزى كه محل آن گذشته است

١١٦٨ اگر در بین نماز شك كند كه یكى از كارهاى واجب آن را انجام داده یا نه مثلا شك كند كه حمد خوانده یا نه چنانچه مشغول كارى كه باید بعد از آن انجام دهد نشده باید آنچه را كه در انجام آن شك كرده بجا آورده و اگر مشغول كارى كه بایدبعد از آن انجام دهد شده به شك خود اعتنا نكند.

١١٦٩ اگر در بین خواندن آیه‏اى شك كند كه آیه پیش را خوانده یا نه، یا وقتى آخر آیه را مى‏خواند شك كند كه اول آن را خوانده یا نه باید به شك خود اعتنا نكند.

١١٧٠ اگر بعد از ركوع یا سجود شك كند كه كارهاى واجب آن مانند ذكر و آرام بودن بدن را انجام داده یا نه باید به شك خود اعتنا نكند.

١١٧١ اگر در حالى كه به سجده مى‏رود شك كند كه ركوع كرده یا نه یا شك كند كه بعد از ركوع ایستاده یا نه، به شك خود اعتنا نكند.

١١٧٢ اگر در حال برخاستن شك كند كه تشهد را بجا آورده یا نه باید اعتنا نكند، ولى اگر شك كند كه سجده را بجا آورده یا نه باید برگردد و بجا آورد.

١١٧٣ كسى كه نشسته یا خوابیده نماز مى‏خواند اگر موقعى كه حمد یا تسبیحات مى‏خواند شك كند كه سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه، باید به شك خود اعتنا نكند و اگر پیش از آن كه مشغول حمد یا تسبیحات شود شك كند كه سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه، باید بجا آورد.

١١٧٤ اگر شك كند كه یكى از ركنهاى نماز را بجا آورد یا نه، چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است نشده باید آن را بجا آورد، مثلا اگر پیش از خواندن تشهد شك كند كه دو سجده را بجا آورده یا نه، باید بجا آورد و چنانچه بعد یادش بیایدكه آن ركن را بجا آورده بوده چون ركن زیاد شده نمازش باطل است.

١١٧٥ اگر شك كند عملى را كه ركن نیست بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است نشده باید آن را بجا آورد، مثلا اگر پیش از خواندن سوره شك كند كه حمد را خوانده یا نه باید حمد را بخواند و اگر بعد از انجام آن یادش بیاید كه آن را بجا آورده بوده چون ركن زیاد نشده نماز صحیح است.

١١٧٦ اگر شك كند كه ركنى را بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول تشهد است اگر شك كند كه دو سجده را بجا آورده یا نه، باید به شك خود اعتنا نكند و اگر یادش بیاید كه آن ركن را بجا نیاورده در صورتى كه مشغول ركن بعد نشده باید آن را بجاآورد و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش باطل است مثلا اگر پیش از ركوع ركعت بعد یادش بیاید كه دو سجده را بجا نیاورده باید بجا آورد و اگر در ركوع یا بعداز آن یادش بیاید نمازش باطل است.

١١٧٧ اگر شك كند عملى را كه ركن نیست بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است‏شده باید به شك خود اعتنا نكند، مثلا موقعى كه مشغول خواندن سوره است اگر شك كند كه حمد را خوانده یا نه، باید به شك خود اعتنا نكند و اگربعد یادش بیاید كه آن را بجا نیاورده در صورتى كه مشغول ركن بعد نشده باید بجاآورد و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش صحیح است، بنابراین اگر مثلا در قنوت یادش بیاید كه حمد را نخوانده باید بخواند و اگر در ركوع یادش بیاید نماز او صحیح است.

١١٧٨ اگر شك كند كه سلام نماز را گفته یا نه یا شك كند درست گفته یا نه ، چنانچه مشغول تعقیب نماز یا مشغول نماز دیگر شده، یا به واسطه انجام كارى كه نماز را به هم مى‏زند از حال نمازگزار بیرون رفته باید به شك خود اعتنا نكند و اگر پیش از اینها شك كند باید سلام را بگوید ، اما اگردر صحیح گفتن سلام شك كند در هر صورت باید به شك خود اعتنا ننماید چه مشغول كارد یگر شده باشد یا نه.
٢- شك بعد از سلام

١١٧٩ اگر بعد از سلام نماز شك كند كه نمازش صحیح بوده یا نه ، مثلا شك كند ركوع كرده یا نه یا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه چهار ركعت‏خوانده یا پنج ركعت به شك خود اعتنا نكند، ولى اگر هر دو طرف شك او باطل باشد، مثلا بعد از سلام نماز چهار ركعتى شك كند كه سه ركعت‏خوانده یا پنج ركعت، نمازش باطل است.
شك بعد از وقت

١١٨٠ اگر بعد از گذشتن وقت نماز شك كند كه نماز خوانده یا نه یا گمان كند كه نخوانده، خواندن آن لازم نیست ولى اگر پیش از گذشتن وقت‏شك كند كه نماز خوانده یا نه یا گمان كند كه نخوانده، باید آن نماز را بخواند، بلكه اگر گمان كند كه خوانده، باید آن را بجا آورد.

١١٨١ اگر بعد از گذشتن وقت‏شك كند كه نماز را درست‏خوانده یا نه، به شك خود اعتنا نكند.

١١٨٢ اگر بعد از گذشتن وقت نماز ظهر و عصر بداند چهار ركعت نماز خوانده ولى نداند به نیت ظهر خوانده یا به نیت عصر باید چهار ركعت نماز قضا به نیت نمازى كه بر او واجب است بخواند.

١١٨٣ اگر بعد از گذشتن وقت نماز مغرب و عشا بداند یك نماز خوانده ولى نداند سه ركعتى خوانده یا چهار ركعتى باید قضاى نماز مغرب و عشا را بخواند.
٤- كثیر الشك (كسى كه زیاد شك مى‏كند)

١١٨٤ اگر كسى در یك نماز سه مرتبه شك كند یا در سه نماز پشت‏سر هم مثلا در نماز صبح و ظهر و عصر شك كند، كثیرالشك است و چنانچه زیاد شك كردن اواز غضب یا ترس یا پریشانى حواس نباشد به شك خود اعتنا نكند.

١١٨٥ كثیرالشك اگر در بجا آوردن چیزى شك كند چنانچه بجا آوردن آن نماز را باطل نمى‏كند باید بنا بگذارد كه آن را بجا آورده، مثلا اگر شك كند كه ركوع كرده یا نه باید بنا بگذارد كه ركوع كرده است و اگر بجا آوردن آن نماز را باطل مى‏كند باید بنا بگذارد كه آن را انجام نداده، مثلا اگر شك كند كه یك ركوع كرده یا بیشتر چون زیاد شدن ركوع نماز را باطل مى‏كند باید بنا بگذارد كه بیشتر از یك ركوع نكرده است.

١١٨٦ كسى كه در یك چیز نماز زیاد شك مى‏كند چنانچه در چیزهاى دیگر نماز شك كند باید به دستور آن عمل نماید ، مثلا كسى كه زیاد شك مى‏كند سجده كرده یا نه، اگر در بجا آوردن ركوع شك كند باید به دستور آن رفتار نماید یعنى اگر ایستاده، ركوع را بجا آورد و اگر به سجده رفته، اعتنا نكند.

١١٨٧ كسى كه در نماز مخصوصى مثلا در نماز ظهر زیاد شك مى‏كند اگر در نماز دیگر مثلا در نماز عصر شك كند باید به دستور شك رفتار نماید.

١١٨٨ كسى كه وقتى در جاى مخصوصى نماز مى‏خواند زیاد شك مى‏كند اگر در غیر آن جا نماز بخواند و شكى براى او پیش آید به دستور شك عمل نماید.

١١٨٩ اگر انسان شك كند كه كثیرالشك شده یا نه، باید به دستور شك عمل نماید و كثیرالشك تا وقتى یقین نكند كه به حال معمولى مردم برگشته باید به شك خود اعتنا نكند.

١١٩٠ كسى كه زیاد شك مى‏كند اگر شك كند ركنى را بجا آورده یا نه و اعتنا نكند بعد یادش بیاید كه آن را بجا نیاورده چنانچه مشغول ركن بعد نشده باید آن را بجا آورد و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش باطل است، مثلا اگر شك كند ركوع كرده یا نه و اعتنا نكند چنانچه پیش از سجده یادش بیاید كه ركوع نكرده باید ركوع كند و اگر در سجده یادش بیاید نمازش باطل است.

١١٩١ كسى كه زیاد شك مى‏كند اگر شك كند چیزى را كه ركن نیست بجا آورده یا نه و اعتنا نكند و بعد یادش بیاید كه آن را بجا نیاورده چنانچه از محل بجا آوردن آن نگذشته باید آن را بجا آورد و اگر از محل آن گذشته نمازش صحیح است، مثلا اگر شك كند كه حمد خوانده یا نه و اعتنا نكند چنانچه در قنوت یادش بیاید كه حمد نخوانده باید بخواند و اگر در ركوع یادش بیاید نماز او صحیح است.
٥- شك امام و ماموم

١١٩٢ اگر امام جماعت در شماره ركعتهاى نماز شك كند، مثلا شك كند كه سه ركعت ‏خوانده یا چهار ركعت چنانچه ماموم یقین یا گمان داشته باشد كه چهار ركعت‏خوانده و به امام بفهماند كه چهار ركعت‏خوانده است امام باید نماز را تمام كند و خواندن نماز احتیاط لازم نیست و نیز اگر امام یقین یا گمان داشته باشد كه چند ركعت‏خوانده است و ماموم در شماره ركعتهاى نماز شك كند باید به شك خود اعتنا ننماید.
٦- شك در نماز مستحبى

١١٩٣ اگر در شماره ركعتهاى نماز مستحبى شك كند چنانچه طرف بیشتر شك نماز را باطل مى‏كند باید بنا را بر كمتر بگذارد، مثلا اگر در نافله صبح شك كند كه دو ركعت‏خوانده یا سه ركعت باید بنا بگذارد كه دو ركعت‏خوانده است و اگر طرف بیشتر شك نماز را باطل نمى‏كند، مثلا شك كند كه دو ركعت‏خوانده یا یك ركعت،به هر طرف شك عمل كند نمازش صحیح است.

١١٩٤ كم شدن ركن نافله را باطل مى‏كند بنابر احتیاط واجب، ولى زیاد شدن ركن آن را باطل نمى‏كند، پس اگر یكى از كارهاى نافله را فراموش كند و موقعى یادش بیاید كه مشغول ركن بعد از آن شده باید آن كار را انجام دهد و دوباره آن ركن را بجا آورد، مثلا اگر در بین ركوع یادش بیاید كه سوره را نخوانده بایدبرگردد و سوره را بخواند و دوباره به ركوع رود.

١١٩٥ اگر در یكى از كارهاى نافله شك كند خواه ركن باشد یا غیر ركن چنانچه محل آن نگذشته باید بجا آورد و اگر محل آن گذشته به شك خود اعتنا نكند.

١١٩٦ اگر در نماز مستحبى دو ركعتى گمانش به سه ركعت‏یا بیشتر برود یا گمانش به دو ركعت‏یا كمتر برود باید به همان گمان عمل كند، مگر آن كه موجب بطلان باشد كه در این صورت گمان، حكم شك را دارد، مثلا اگر گمانش به یك ركعت مى‏رود احتیاطا باید یك ركعت دیگر بخواند.

١١٩٧ اگر در نماز نافله كارى كند كه براى آن سجده سهو واجب مى‏شود یا یك سجده یا تشهد را فراموش نماید لازم نیست بعد از نماز سجده سهو یا قضاى سجده و تشهد را بجا آورد.

١١٩٨ اگر شك كند كه نماز مستحبى را خوانده یا نه، چنانچه آن نماز مثل نماز جعفر طیار وقت معین نداشته باشد بنا بگذارد كه نخوانده است و همچنین است اگر مثل نافله یومیه وقت معین داشته باشد و پیش از گذشتن وقت‏شك كند كه آن را بجاآورده یا نه، ولى اگر بعد از گذشت وقت‏شك كند كه خوانده است‏یا نه، به شك خود اعتنا نكند.
شكهاى صحیح

١١٩٩ در نه صورت اگر در شماره ركعتهاى نماز چهار ركعتى شك كند باید فكر نماید، پس اگر یقین یا گمان به یك طرف شك پیدا كرد همان طرف را بگیرد و نماز را تمام كند و گرنه به دستورهایى كه گفته مى‏شود عمل نماید و آن نه صورت از این قرار است: اول: آنكه بعد از سر برداشتن از سجده دوم شك كند دو ركعت‏خوانده یا سه ركعت، كه باید بنا بگذارد سه ركعت‏خوانده و یك ركعت دیگر بخواند و نماز را تمام كند و بعد از نماز یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نشسته به دستورى كه بعد گفته مى‏شود بجا آورد. دوم: شك بین دو و چهار بعد از سر برداشتن از سجده دوم، كه بایدبنا بگذارد چهار كعت‏خوانده و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو ركعت نماز احتیاط ایستاده بخواند. سوم: شك بین دو و سه و چهار بعد از سر برداشتن از سجده دوم كه باید بنابر چهار بگذارد و بعد از نماز دو ركعت نماز احتیاط ایستاده و بعد دو ركعت نشسته بجا آورد ولى اگر بعد از سجده اول یا پیش از سر برداشتن از سجده دوم یكى از این سه شك برایش پیش آید مى تواند نماز را رها كند و دوباره بخواند. چهارم: شك بین چهار و پنج بعد از سر برداشتن از سجده دوم كه باید بنابر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد ولى اگر بعد از سجده اول یا پیش از سر برداشتن از سجده دوم، این شك، براى او پیش آید، بنابر احتیاط استحبابى به دستورى كه گفته شد عمل كند اگر چه نمازش باطل است و باید دوباره بخواند. پنجم: شك بین سه و چهار كه در هر جاى نماز باشد باید بنابر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نشسته بجا آورد. ششم: شك بین چهار و پنج در حال ایستاده كه باید بنشیند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد و یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نشسته بجا آورد. هفتم: شك بین سه و پنج در حال ایستاده كه باید بنشیند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد و دو ركعت نماز احتیاط ایستاده بجا آورد. هشتم: شك بین سه و چهار و پنج در حال ایستاده كه باید بنشیند و تشهد بخواند بعد از سلام نماز دو ركعت نماز احتیاط ایستاده و بعد دو ركعت نشسته بجاآورد. نهم: شك بین پنج و شش در حال ایستاده كه باید بنشیند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد و دو سجده سهو بجا آورد.

١٢٠٠ اگر یكى از شكهاى صحیح براى انسان پیش آید نباید نماز را بشكند و چنانچه نماز را بشكند معصیت كرده است پس اگر پیش از انجام كارى كه نماز را باطل مى‏كند مثل رو گرداندن از قبله، نماز را از سر گیرد نماز دومش هم باطل است. و اگر بعد از انجام كارى كه نماز را باطل مى‏كند مشغول نماز شود نماز دومش صحیح است.

١٢٠١ اگر یكى از شكهایى كه نماز احتیاط بر آنها واجب است در نماز پیش آید،چنانچه انسان نماز را تمام كند و بدون خواندن نماز احتیاط، نماز را از سر بگیرد، معصیت كرده است. پس اگر پیش از انجام كارى كه نماز را باطل مى‏كند نماز را از سر گرفته، نماز دومش هم باطل است، و اگر بعد از انجام كارى كه نماز را باطل مى‏كند مشغول نماز شده، نماز دومش صحیح است.

١٢٠٢ وقتى یكى از شكهاى صحیح براى انسان پیش آید، چنانكه گفته شد باید فكر كند، ولى اگر چیزهایى كه به واسطه آنها ممكن است‏یقین یا گمان به یك طرف شك پیدا شود از بین نمى‏رود، چنانچه كمى بعد فكر كند، اشكال ندارد، مثلا اگر در سجده شك كند مى‏تواند تا بعد از سجده فكر كردن را تاخیر بیندازد.

١٢٠٣ اگر اول گمانش به یك طرف بیشتر باشد، بعد دو طرف در نظر او مساوى شود باید به دستور شك عمل نماید، و اگر اول دو طرف در نظر او مساوى باشد و به طرفى كه وظیفه او است بنا بگذارد، بعد گمانش به طرف دیگر برود باید همان طرف را بگیرد و نماز را تمام كند.

١٢٠٤ كسى كه نمى‏داند گمانش به یك طرف بیشتر است‏یا هر دو طرف در نظر او مساوى است، باید احتیاط كند و در هر مورد، احتیاط بطور مخصوصى است كه در كتابهاى مفصل گفته شده است.

١٢٠٥ اگر بعد از نماز بداند كه در بین نماز حال تردیدى داشته كه مثلا دو ركعت‏خوانده یا سه ركعت و بنا را بر سه گذاشته، ولى نداند كه گمانش به خواندن سه ركعت بوده یا هر دو طرف در نظر او مساوى بوده، به احتیاط واجب باید نماز احتیاط را بخواند.

١٢٠٦ اگر موقعى كه تشهد مى‏خواند یا بعد از ایستادن شك كند كه دو سجده را بجا آورده یا نه و در همان موقع یكى از شكهایى كه اگر بعد از تمام شدن دو سجده اتفاق بیفتد صحیح مى‏باشد براى او پیش آید، مثلا شك كند كه دو ركعت‏خوانده یا سه ركعت، به احتیاط واجب باید به دستور آن شك عمل كند و نمازش را هم دوباره بخواند.

١٢٠٧ اگر پیش از آنكه مشغول تشهد شود یا در ركعتهایى كه تشهد ندارد پیش از ایستادن شك كند كه دو سجده را بجا آورده یا نه، و در همان موقع یكى از شكهایى كه بعد از تمام شدن دو سجده صحیح است برایش پیش آید، نمازش باطل است.

١٢٠٨ اگر موقعى كه ایستاده، بین سه و چهار یا بین سه و چهار و پنج‏شك كند و یادش بیاید كه دو سجده یا یك سجده از ركعت پیش بجا نیاورده، نمازش باطل است.

١٢٠٩ اگر شك او از بین برود و شك دیگرى برایش پیش آید، مثلا اول شك كند كه دو كعت‏خوانده یا سه ركعت، بعد شك كند كه سه ركعت‏خوانده یا چهار ركعت،باید به دستور شك دوم عمل نماید.

١٢١٠ اگر بعد از نماز شك كند كه در نماز مثلا بین دو و چهار شك كرده یا بین سه و چهار، احتیاط واجب آن است كه به دستور هر دو عمل كند و نماز را هم دوباره بخواند.

١٢١١ اگر بعد از نماز بفهمد كه در نماز شكى براى او پیش آمده ولى نداند ازشكهاى باطل بوده یا از شكهاى صحیح و اگر از شكهاى صحیح بوده كدام قسم آن بوده‏است، بنا بر احتیاط واجب باید به دستور شكهایى كه صحیح بوده و احتمال مى‏داده عمل كند و نماز را هم دوباره بخواند.

١٢١٢ كسى كه نشسته نماز مى‏خواند اگر شكى كند كه باید براى آن، یك ركعت نماز احتیاط ایستاده یا دو ركعت نشسته بخواند، باید دو ركعت نشسته به جا آورد، بلكه اگر شكى كند كه باید براى آن دو ركعت نماز احتیاط ایستاده بخواند، باید دو ركعت نشسته بجا آورد.

١٢١٣ كسى كه ایستاده نماز مى‏خواند اگر موقع خواندن نماز احتیاط از ایستادن عاجز شود، باید مثل كسى كه نماز را نشسته مى‏خواند و حكم آن در مساله پیش گفته شد نماز احتیاط را بجا آورد.

١٢١٤ كسى كه نشسته نماز مى‏خواند اگر موقع خواندن نماز احتیاط بتواند بایستد،باید به وظیفه كسى كه نماز را ایستاده مى‏خواند عمل كند.
نماز احتیاط

١٢١٥ كسى كه نماز احتیاط بر او واجب است، بعد از سلام نماز باید فورا نیت نماز احتیاط كند و تكبیر بگوید و حمد را بخواند و به ركوع رود و دو سجده نماید.پس اگر یك ركعت نماز احتیاط بر او واجب است، بعد از دو سجده تشهد بخواند و سلام دهد، و اگر دو ركعت نماز احتیاط بر او واجب است، بعد از دو سجده یك ركعت دیگر مثل ركعت اول بجا آورد و بعد از تشهد سلام دهد.

١٢١٦ نماز احتیاط سوره و قنوت ندارد و باید نیت آن را به زبان نیاورد، و احتیاط واجب آن است كه سوره حمد و "بسم الله" آن را هم آهسته بگوید.

١٢١٧ اگر پیش از خواندن نماز احتیاط بفهمد نمازى كه خوانده درست بوده، لازم نیست نماز احتیاط را بخواند، و اگر در بین نماز احتیاط بفهمد، لازم نیست آن را تمام نماید.

١٢١٨ اگر پیش از خواندن نماز احتیاط بفهمد كه ركعتهاى نمازش كم بوده،چنانچه كارى كه نماز را باطل مى‏كند انجام نداده، باید آنچه از نماز را كه نخوانده بخواند و براى سلام بیجا دو سجده سهو نماید، و اگر كارى كه نماز را باطل مى‏كند انجام داده، مثلا پشت به قبله كرده، باید نماز را دوباره بجا آورد.

١٢١٩ اگر بعد از نماز احتیاط بفهمد كسرى نمازش به مقدار نماز احتیاط بوده،مثلا در شك بین سه و چهار یك ركعت نماز احتیاط بخواند، بعد بفهمد نماز را سه ركعت‏خوانده، نمازش صحیح است.

١٢٢٠ اگر بعد از خواندن نماز احتیاط بفهمد كسرى نماز كمتر از نماز احتیاط بوده، مثلا در شك بین دو و چهار، دو ركعت نماز احتیاط بخواند، بعد بفهمد نماز را سه ركعت‏خوانده، باید كسرى نماز را به نماز متصل نموده و نماز را هم دوباره بخواند.

١٢٢١ اگر بعد از خواندن نماز احتیاط بفهمد كسرى نماز بیشتر از نماز احتیاط بوده، مثلا در شك بین سه و چهار یك ركعت نماز احتیاط بخواند، بعد بفهمد نماز را دو ركعت‏خوانده، چنانچه بعد از نماز احتیاط كارى كه نماز را باطل مى‏كند انجام داده، مثلا پشت به قبله كرده، باید نماز را دوباره بخواند و اگر كارى كه نماز را باطل مى‏كند انجام نداده، باید دو ركعت كسرى نمازش را بجا آورد و نماز را هم دوباره بخواند.

١٢٢٢ اگر بین دو و سه و چهار شك كند و بعد از خواندن دو ركعت نماز احتیاط ایستاده یادش بیاید كه نماز را دو ركعت‏خوانده، لازم نیست دو ركعت نماز احتیاط نشسته را بخواند.

١٢٢٣ اگر بین سه و چهار شك كند و موقعى كه دو ركعت نماز احتیاط نشسته یا یك ركعت ایستاده را مى‏خواند یادش بیاید كه نماز را سه ركعت‏خوانده، باید نماز احتیاط را تمام كند و نمازش صحیح است.

١٢٢٤ اگر بین دو و سه و چهار شك كند و موقعى كه دو ركعت نماز احتیاط ایستاده را مى‏خواند پیش از ركوع ركعت دوم یادش بیاید كه نماز را سه ركعت‏خوانده باید بنشیند و نماز احتیاط را یك ركعتى تمام كند و بنابر احتیاط مستحب نماز را دوباره بخواند.

١٢٢٥ اگر در بین نماز احتیاط بفهمد كسرى نمازش بیشتر یا كمتر از نماز احتیاط بوده، چنانچه نتواند نماز احتیاط را مطابق كسرى نمازش تمام كند بایدآن را رها كند و كسرى نماز را بجا آورد و بنابر احتیاط واجب نماز را دوباره بخواند مثلا در شك بین سه و چهار اگر موقعى كه دو ركعت نماز احتیاط نشسته را مى‏خواند یادش بیاید كه نماز را دو ركعت‏خوانده، چون نمى‏تواند دو ركعت نشسته را به جاى دو ركعت ایستاده حساب كند به احتیاط واجب باید نماز احتیاط نشسته را رها كند و دو ركعت كسرى نمازش را بخواند و نماز را هم دوباره بجاآورد.

١٢٢٦ اگر شك كند نماز احتیاطى را كه به او واجب بوده بجا آورده یا نه چنانچه وقت نماز گذشته به شك خود اعتنا نكند و اگر وقت دارد در صورتى كه مشغول كار دیگرى نشده و از جاى نماز برنخاسته و كارى هم مثل رو گرداندن از قبله كه نماز را باطل مى‏كند انجام نداده باید نماز احتیاط را بخواند و اگر مشغول كار دیگرى شده یا كارى كه نماز را باطل مى‏كند بجا آورده یا بین نماز و شك او زیاد طول كشیده احتیاط استحبابى آن است كه نماز احتیاط را بجا آورد و نماز را هم دوباره بخواند اگر چه مى‏تواند بنا بر انجام نماز احتیاط گذارد و بر همان اكتفا نماید.

١٢٢٧ اگر در نماز احتیاط ركنى را زیاد كند یا مثلا به جاى یك ركعت دو ركعت بخواند نماز احتیاط باطل مى‏شود و بنابر احتیاط واجب باید دوباره نماز احتیاط، و اصل نماز را بخواند.

١٢٢٨ موقعى كه مشغول نماز احتیاط است اگر در یكى از كارهاى آن شك كند چنانچه محل آن نگذشته باید بجا آورد و اگر محلش گذشته باید به شك خود اعتنا نكند مثلا اگر شك كند كه حمد خوانده یا نه چنانچه به ركوع نرفته باید بخواند واگر به ركوع رفته باید به شك خود اعتنا نكند.

١٢٢٩ اگر در شماره ركعتهاى نماز احتیاط شك كند ، باید بنا را بر بیشتر بگذارد ولى چنانچه طرف بیشتر شك نماز را باطل مى‏كند بنابر كمتر گذارد و احتیاط مستحب آن است كه نماز احتیاط را دوباره بخواند و بعد از آن اصل نماز را اعاده نماید.

١٢٣٠ اگر در نماز احتیاط چیزى كه ركن نیست‏سهوا كم یا زیاد شود سجده سهو ندارد .

١٢٣١ اگر بعد از سلام نماز احتیاط شك كند كه یكى از اجزاء یا شرایط آن را بجاآورده یا نه به شك خود اعتنا نكند.

١٢٣٢ اگر در نماز احتیاط تشهد یا یك سجده را فراموش كند احتیاط آن است‏كه بعد از سلام آن را قضا نماید اگر چه واجب نیست.

١٢٣٣ اگر نماز احتیاط و قضاى یك سجده یا قضاى یك تشهد یا دو سجده بر او واجب شود باید اول نماز احتیاط را بجا آورد.

١٢٣٤ حكم گمان در ركعتهاى نماز حكم یقین است، مثلا اگر در نماز چهار ركعتى انسان گمان دارد كه نماز را چهار ركعت‏خوانده نباید نماز احتیاط بخواند ولى اگر در غیر ركعتها گمان پیدا كند باید به احتیاط عمل نماید و دستور در هر موردى طور مخصوصى است كه در كتابهاى مفصل گفته شده است.

١٢٣٥ حكم شك و سهو و گمان در نمازهاى واجب یومیه و نمازهاى واجب دیگر فرق ندارد، مثلا اگر در نماز آیات شك كند كه یك ركعت‏خوانده یا دو ركعت، چون شك او در نماز دو ركعتى است، نمازش باطل مى‏شود.
سجده سهو

١٢٣٦ براى سه چیز بعد از سلام نماز، انسان باید دو سجده سهو به دستورى كه بعدا گفته مى‏شود بجا آورد: اول: آنكه در بین نماز، سهوا حرف بزند. دوم: آنكه یك سجده را فراموش كند. سوم: آنكه در نماز چهار ركعتى بعد از سجده دوم شك كند كه چهار ركعت‏خوانده یا پنج ركعت. و در دو مورد هم احتیاط واجب آن است كه سجده سهو بنماید: اول: در جایى كه نباید نماز را سلام دهد، مثلا در ركعت اول سهوا سلام بدهد. دوم: آنكه تشهد را فراموش كند.

١٢٣٧ اگر انسان اشتباها یا به خیال این كه نمازش تمام شده حرف بزند بایددو سجده سهو بجا آورد.

١٢٣٨ براى حرفى كه از آه كشیدن و سرفه پیدا مى‏شود، سجده سهو واجب نیست،ولى اگر مثلا سهوا آخ یا آه بگوید، باید سجده سهو نماید.

١٢٣٩ اگر چیزى را كه غلط خوانده دوباره صحیح بخواند براى دوباره خواندن آن سجده سهو واجب نیست.

١٢٤٠ اگر در نماز سهوا مدتى حرف بزند و تمام آنها یك مرتبه حساب شود، دو سجده سهو بعد از سلام نماز كافى است.

١٢٤١ اگر سهوا تسبیحات اربعه را نگوید یا بیشتر یا كمتر از سه مرتبه بگوید احتیاط مستحب آن است كه بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.

١٢٤٢ اگر در جایى كه نباید سلام نماز را بگوید سهوا بگوید: "السلام علینا و على عباد الله الصالحین" یا بگوید: "السلام علیكم و رحمة الله و بركاته"باید دو سجده سهو بنماید، ولى اگر اشتباها مقدارى از این دو سلام را بگوید،یا بگوید: "السلام علیك ایها النبى و رحمة الله و بركاته" احتیاط مستحب آن است كه دو سجده سهو بجا آورد.

١٢٤٣ اگر در جایى كه نباید سلام دهد اشتباها هر سه سلام را بگوید دو سجده سهو كافى است.

١٢٤٤ اگر یك سجده یا تشهد را فراموش كند و پیش از ركوع ركعت بعد یادش بیاید باید برگردد و بجا آورد.

١٢٤٥ اگر در ركوع یا بعد از آن یادش بیاید كه یك سجده یا تشهد را از ركعت پیش فراموش كرده باید بعد از سلام نماز سجده یا تشهد را قضا نماید و بعد ازآن دو سجده سهو بجا آورد.

١٢٤٦ اگر سجده سهو را بعد از سلام نماز عمدا بجا نیاورد معصیت كرده و واجب است هر چه زودتر آن را انجام دهد و چنانچه سهوا بجا نیاورد هر وقت‏یادش آمد باید فورا انجام دهد و لازم نیست نماز را دوباره بخواند.

١٢٤٧ اگر شك دارد كه سجده سهو بر او واجب شده یا نه لازم نیست بجا آورد.

١٢٤٨ كسى كه شك دارد مثلا دو سجده سهو بر او واجب شده یا چهار تا، اگر دو سجده بنماید كافى است.

١٢٤٩ اگر بداند یكى از دو سجده سهو را بجا نیاورده باید دو سجده سهو بجا آورد و اگر بداند سهوا سه سجده كرده ، باید دوباره دو سجده سهو بنماید.
دستور سجده سهو

١٢٥٠ دستور سجده سهو این است كه بعد از سلام نماز فورا نیت‏سجده سهو كند و پیشانى را به چیزى كه سجده بر آن صحیح است بگذارد و بگوید: «بسم الله و بالله و صلى الله على محمد و آله‏» یا «بسم الله و بالله اللهم صلى على محمد و آل محمد» ولى بهتر است بگوید «بسم الله و بالله السلام علیك ایها النبى و رحمة الله و بركاته‏» بعد باید بنشیند و دوباره به سجده رود و یكى از ذكرهایى را كه كه گفته شد بگوید و بنشیند و بعد از خواندن تشهد سلام دهد.
قضاى سجده و تشهد فراموش شده

١٢٥١ سجده و تشهدى را كه انسان فراموش كرده و بعد از نماز قضاى آن را بجامى‏آورد باید تمام شرایط نماز مانند پاك بودن بدن و لباس و رو به قبله بودن و شرطهاى دیگر را داشته باشد.

١٢٥٢ اگر سجده یا تشهد را چند دفعه فراموش كند مثلا یك سجده از ركعت اول و یك سجده از ركعت دوم فراموش نماید باید بعد از نماز قضاى هر دو را با سجده‏هاى سهوى كه براى آنها لازم است بجا آورد و لازم نیست معین كند كه قضاى كدام یك از آنها است.

١٢٥٣ اگر یك سجده و تشهد را فراموش كند احتیاط واجب آن است كه هر كدام را اول فراموش كرده اول قضا نماید واگر نداند كدام اول فراموش شده باید احتیاطا یك سجده و تشهد و بعد یك سجده دیگر بجا آورد یا یك تشهد و یك سجده و بعدیك تشهد دیگر بجا آورد تا یقین كند سجده و تشهد را به ترتیبى كه فراموش كرده قضا نموده است.

١٢٥٤ اگر به خیال این كه اول سجده را فراموش كرده اول قضاى آن را بجا آورد و بعد از خواندن تشهد یادش بیاید كه اول تشهد را فراموش كرده احتیاط واجب آن است كه دوباره سجده را قضا نماید و نیز اگر به خیال این كه اول تشهد را فراموش كرده اول قضاى آن را بجا آورد و بعد از سجده یادش بیاید كه اول سجده را فراموش كرده بنابر احتیاط واجب باید دوباره تشهد را بخواند.

١٢٥٥ اگر بین سلام نماز و قضاى سجده یا تشهد كارى كند كه اگر عمدا یا سهوا در نماز اتفاق بیافتد نماز باطل مى‏شود مثلا پشت به قبله نماید باید قضاى سجده و تشهد را بجا آورد و نمازش صحیح است.

١٢٥٦ اگر بعد از سلام نماز یادش بیاید كه یك سجده از ركعت آخر را فراموش كرده باید قضاى سجده‏اى را كه فراموش كرده بجا آورد و بعد از آن دو سجده سهو بجا آورد چه كارى كه نماز را باطل مى‏كند كرده باشد یا نه و اگر تشهد ركعت آخر را فراموش كرده باشد باید قضاى تشهد را بجا آورد و بعد از آن دو سجده سهو بجا آورد.

١٢٥٧ اگر بین سلام نماز و قضاى سجده یا تشهد كارى كند كه براى آن سجده سهو واجب مى‏شود مثل آن كه سهوا حرف بزند باید سجده یا تشهد را قضا كند.

١٢٥٨ اگر نداند كه سجده را فراموش كرده یا تشهد را به احتیاط واجب بایدهر دو را قضا نماید و هر كدام را اول بجا آورد اشكال ندارد و باید یك بار سجده سهو نیز بجا آورد.

١٢٥٩ اگر شك دارد كه سجده یا تشهد را فراموش كرده یا نه واجب نیست قضا نماید.

١٢٦٠ اگر بداند سجده یا تشهد را فراموش كرده و شك كند كه پیش از ركوع ركعت بعد بجا آورده یا نه ، احتیاط واجب آن است كه آن را قضا نماید.

١٢٦١ كسى كه باید سجده یا تشهد را قضا نماید اگر براى كار دیگرى هم سجده سهو بر او واجب شود باید بعد از نماز سجده یا تشهد را قضا نماید بعد سجده سهو را بجا آورد.

١٢٦٢ اگر شك دارد كه بعد از نماز قضاى سجده یا تشهد فراموش شده را بجاآورده یا نه چنانچه وقت نماز نگذشته باید سجده یا تشهد را قضا نماید و اگر وقت نماز هم گذشته بنابر احتیاط واجب باید سجده یا تشهد را قضا نماید.

نوشته شده در تاریخ یکشنبه بیست و نهم اسفند 1389    | توسط: علی باقری    |    | نظرات()